Auteur: Lisa

Wij volgden de sint Antoniesdijk, de middeleeuwse stad uit, om aan te komen bij het sint Antonies gasthuis waarvan de stichtingsdatum vóór 1387 moet liggen. Het werd gesticht door de hospitaalorde der Antonieten die een remedie hadden tegen het sint Antoniesvuur ofwel ergotisme. Dat was een heftige aandoening die veroorzaakt werd door een eenzijdig dieet met door schimmel aangetaste rogge. De dijk ontleende mogelijk zijn naam aan dit gasthuis.

Toen tussen 1425 en 1450 het Singel werd gegraven kwam het Sint Jorishof, waar van oudsher melaatsen werden opgevangen, binnen de stad te liggen en kwam er een ruilhandel met het sint Antonies gasthuis dat nog buiten de omwalling lag. De melaatsen vertrokken naar de sint Antoniesdijk en het sint Jorisgasthuis nam alleen nog proveniers op. Proveniers kochten zich voor een eenmalig bedrag in en genoten vervolgens levenslang kost en inwoning. Het Sint Antonies gasthuis werd vanaf dit moment Leprozenhuis genoemd.

Door de Tweede Uitleg, eind 16^e eeuw, kwam het Leprozenhuis zelf binnen de stadsmuren te liggen en toen in 1635 het pesthuis, ver buiten de stad, werd gebouwd (naast de plek waar nu het voormalige Wilhelmina gasthuis staat) nam het Leprozenhuis, naast proveniers ook ‘onnozelen’ en ‘krankzinnigen’ op. Het complex werd nu ook het Lazarushuis genoemd.

Rond 1654 kochten de Oudezijds Huiszittenmeesters een stuk van de tuin van het Lazarushuis direct naast hun pakhuizencomplex, de begin 17^e eeuw gebouwde stadsturfpakhuizen. Zij bouwden hier het Oudezijds Huiszittenhuis, nu de Academie van Bouwkunst.

In 1859 besloot de stad het Lazarushuis te slopen. Door de halstarrigheid van één provenierster, die elke regeling weigerde, duurde het tot 1865 voor er gesloopt kon worden. Na de sloop verrezen op die plek het politiebureau J.D. Meijerplein en het physiologisch laboratorium.

Toen in 1967 het Mr. Visserplein werd aangelegd zijn deze gebouwen eveneens verdwenen.

In oktober verdiepten we ons in het Reguliersplein dat van 1668, tot het plaatsen van het beeld van Rembrandt in 1876, de Botermarkt werd genoemd en daarna pas Rembrandtplein ging heten.

Er was ook een Regulierspoort, dat was een van de drie stadspoorten van het Middeleeuwse Amsterdam. De linkertoren van deze poort bestaat nog en wordt de Munttoren genoemd.

Het Rembrandtplein lag tot de stadsuitbreidingen van de 16^e eeuw in een weilandgebied langs de oever van de Amstel. Even verderop, buiten de veste, lag het klooster Sint-Jan de Evangelist ter Nieuwer Amstel, in de volksmond bekend als het Regulierenklooster. Dit klooster werd in 1532 door brand verwoest maar is nog te zien op de eerste kaart van Amsterdam uit 1538 van Cornelis Anthonisz:

Op de kaart van Jacob van Deventer uit 1560 ziet het kloosterterrein eruit als een ruine:

Na de Alteratie van 1578 werd het kloosterterrein onteigend en omgebouwd tot lusthof en herberg. In 1638 werd hier de eerste Hortus Medicus gesticht. Bij de vierde uitbreiding van de stad rond 1664 is het complex opgeheven en verplaatst naar het Binnengasthuisterrein tot in 1682 de Hortus Botanicus in de Plantage werd geopend.

Ook de oude Regulierspoort ontkwam niet aan brand, in 1618 ging de poort en de glasblazerij die zich ernaast had gevestigd in vlammen op. Men besloot alleen de westelijke toren te herbouwen en de stompe toren kreeg daarna in 1619-1620 een achtkantige bovenbouw en een sierlijke open lantaarn naar een ontwerp van Hendrick de Keyser. Het wachthuis had de brand goed doorstaan en werd in 1674 verbouwd tot herberg.

Deze maand bogen we ons over de geschiedenis van het Spui, oorspronkelijk mondde hierin de Boerenwetering uit. In de Kalverstraat, oorspronkelijk een dijk, zat ter plaatse van het Spui een spuisluis, de Osjessluis genaamd.

En toen rond 1428 het Singel gegraven werd, kreeg het water een tweede sluis, het Boerenverdriet.

De geschiedenis van het Spui is onlosmakelijk verbonden met die van het Begijnhof. Omdat de Boerenwetering regelmatig overstroomde was het begijneneiland een moeras dat eigenhandig en met succes door de begijnen werd drooggelegd.

 

Ook kregen de begijnen het gedaan dat het stadsbestuur beloofde nooit de strook grond tot het Spui te bebouwen, zodat er blijvend vrij uitzicht zou zijn. Daar hebben we dit mooie plein aan te danken!

In augustus doken we in de vroegste geschiedenis van Amsterdam. De archeologen van de stad konden, tijdens de bouw van de Noord-Zuidlijn, door de rivierbedding van de Amstel heen graven en kwamen op 30 meter diepte in de laatste ijstijd terecht, 21.000 jaar geleden! zie ‘de schatten van de Noord-Zuidlijn’ op Youtube.

Er zijn, tijdens de bouw van de Noord Zuidlijn zo’n 700.000 archeologische vondsten gedaan die in 2018 een plek kregen in het station Rokin. De oudste objecten, oa een stenen strijdhamer, zijn uit de nieuwe steentijd, circa 2600 voor Chr. Er was dus al prehistorische bewoning vlakbij de latere Amstelmonding.

Door een grote stormvloed rond 1170 werd Amsterdam geboren, de monding van de Amstel werd een aantrekkelijke vestingplek voor vissers, ambachtslieden en handelslui. Het leggen van de dam in de riviermonding tussen 1264 en 1275, onderdeel van de ontginning van Amstelland wordt gezien als het begin van de stad en het verlenen van het tolprivilege in 1275 door Floris V van Holland zorgde dat Amsterdam in de geschreven geschiedenis terecht kwam.